Teknologi undang-undang sebagai infrastruktur utama: Mengapa tandatangan digital kini menjadi komponen teras

Dalam persekitaran yang dipercepatkan secara digital hari ini, teknologi undang-undang (LegalTech) telah berkembang pesat daripada fungsi sokongan tambahan kepada infrastruktur kritikal—kepentingannya setanding dengan perkhidmatan awam tradisional seperti elektrik, internet atau pengkomputeran awan. Di tengah-tengah transformasi ini ialah alat yang kelihatan ringkas tetapi sangat berpengaruh: tandatangan digital.

Tandatangan digital, yang dahulunya dianggap sebagai kemudahan, kini telah berkembang menjadi komponen penting dalam proses undang-undang dan perniagaan. Menurut Laporan Industri Tandatangan Elektronik 2023, nilai pasaran tandatangan digital global melonjak daripada AS$3.9 bilion pada 2021 kepada AS$14.1 bilion pada akhir 2023, peningkatan lebih daripada 260% dalam tempoh dua tahun yang singkat. Pertumbuhan pesat ini bukan sahaja peningkatan yang baik, tetapi juga mencerminkan perubahan asas dalam penerimaan organisasi terhadap teknologi transaksi digital.

Lonjakan dalam permintaan mendedahkan trend yang lebih luas: operasi undang-undang semakin digital, tanpa sempadan dan cekap serta pantas. Proses notari tradisional dan aliran kerja dokumen kertas telah menjadi halangan dalam ekonomi digital yang serba pantas, manakala tandatangan digital menyediakan alternatif infrastruktur sebenar—sentiasa dalam talian, boleh diaudit, selamat dan tanpa geseran.

Salah satu pemangkin yang memacu peralihan ini sudah pasti pandemik. Dari 2020 hingga 2021, perniagaan kecil sehingga syarikat multinasional terpaksa menyelesaikan transformasi digital dalam masa yang singkat. Penyelesaian teknologi undang-undang telah menjadi pilihan utama yang dicari oleh CIO, bukan lagi alat “yang bagus untuk dimiliki”, tetapi sokongan teras untuk memastikan kesinambungan perniagaan. Laporan itu menyatakan bahawa senario penggunaan tandatangan jauh dalam bidang seperti kewangan, sumber manusia, perolehan dan hal ehwal undang-undang meningkat sebanyak 171% dari suku pertama 2020 hingga suku ketiga 2023. Kontrak digital, yang dianggap sebagai sesuatu yang baharu beberapa tahun lalu, kini menjadi keperluan standard.

Apa yang lebih ketara ialah perubahan dalam sikap profesional undang-undang terhadap peralihan ini. Industri undang-undang, yang dahulunya terkenal dengan konservatif, kini menerima alat automasi pada kadar yang belum pernah berlaku sebelum ini. Laporan itu menyatakan bahawa lebih daripada 70% firma guaman di Amerika Utara dan Eropah Barat telah menyepadukan alat tandatangan digital secara langsung ke dalam platform pengurusan hal ehwal dan automasi dokumen. Trend ini menunjukkan pembentukan semula yang meluas bagi konotasi “infrastruktur undang-undang”—tidak lagi terhad kepada pejabat fizikal atau interaksi bersemuka, tetapi termasuk rangka kerja transaksi digital yang selamat, mematuhi dan boleh skala.

Beberapa industri utama sedang merasai perubahan ini secara mendalam. Perkhidmatan kewangan, penjagaan kesihatan, hartanah dan jabatan kerajaan ialah industri yang paling matang. Dalam bidang ini dengan keperluan pematuhan dan kebolehkesanan yang tinggi, tandatangan digital membawa faedah yang ketara: rekod audit kalis gangguan, pengesahan identiti dan kesahihan rentas sempadan, yang disokong oleh piawaian global seperti eIDAS (Eropah) dan ESIGN (Amerika Syarikat). Menurut laporan itu, 85% institusi kewangan kini menganggap keupayaan tandatangan elektronik sebagai komponen penting dalam proses penerimaan pelanggan dan kontrak mereka, dengan 61% menyenaraikan peningkatan pengalaman pelanggan sebagai pemacu utama untuk penerimaan.

Walau bagaimanapun, selain daripada dimensi pematuhan, tandatangan digital juga mengandungi faedah komersial yang lebih mendalam: ia memendekkan kitaran perniagaan dengan ketara. Kontrak yang dahulunya mengambil masa beberapa minggu untuk disiapkan kini boleh ditandatangani dalam beberapa jam, membolehkan perniagaan mencapai hasil dengan lebih cepat dan mengurangkan kos peluang. Ini mendedahkan pandangan teras yang sering diabaikan dalam penerimaan teknologi: pulangan pelaburan yang dibawa oleh kelajuan. Penyelesaian teknologi undang-undang bukan sahaja alat kawalan risiko, tetapi juga pemacu hasil.

Bagi penerima awal, kelebihan daya saing ini semakin jelas. Satu contoh tipikal yang disebut dalam laporan itu ialah sebuah syarikat insurans Eropah menyepadukan tandatangan elektronik dengan portal tuntutan pelanggan, menghasilkan pengurangan 40% dalam masa pemprosesan tuntutan dan peningkatan 17% tahun ke tahun dalam kepuasan pelanggan. Pengoptimuman proses ini bukan sahaja data yang menarik pada laporan, tetapi diterjemahkan kepada pengurangan kadar penarikan pelanggan, mempercepatkan aliran tunai dan meningkatkan kepercayaan jenama dalam operasi sebenar.

Kerajaan dari pelbagai negara juga telah mula menyedari kepentingan strategik teknologi undang-undang dalam infrastruktur digital negara. Negara seperti Estonia, Singapura dan Denmark telah membenamkan rangka kerja identiti dan tandatangan digital ke dalam fungsi kerajaan—daripada pemfailan cukai hingga perkahwinan, semuanya boleh diselesaikan dengan beberapa klik selamat. Hal ehwal perbandaran yang dahulunya memerlukan beratur kini boleh diselesaikan dalam talian. Implikasi yang lebih jauh daripada trend ini ialah tandatangan digital bukan lagi sekadar alat komersial, tetapi infrastruktur awam.

Walaupun terdapat kemajuan yang ketara, cabaran masih wujud. Kebolehoperasian merentas rangka kerja kawal selia masih menimbulkan halangan kepada transaksi global. Contohnya, kontrak yang ditandatangani mengikut spesifikasi eIDAS EU mungkin sukar untuk diiktiraf sebagai sah dari segi undang-undang di bawah beberapa rangka kerja undang-undang Asia, melainkan pensijilan tambahan diperlukan. Pada masa yang sama, piawaian keselamatan berbeza dari negara ke negara, yang membawa kepada pemecahan bentuk pematuhan, yang tidak kondusif untuk mempromosikan perniagaan global. Ini ialah bidang yang memerlukan inovasi dan penyelarasan piawaian, terutamanya dalam konteks perniagaan yang terus mengembangkan perniagaan antarabangsa.

Sebaliknya, penyatuan vendor juga merupakan masalah yang perlu diselesaikan dalam menghadapi pasaran yang semakin berpecah-belah. Laporan itu menyebut bahawa terdapat lebih daripada 80 pembekal perkhidmatan tandatangan elektronik. Walaupun persaingan sengit, tidak semua vendor mempunyai keupayaan untuk penyepaduan mendalam, sokongan pematuhan atau seni bina keselamatan. Semakin banyak perusahaan mula cenderung untuk memilih vendor yang menyediakan platform pengurusan kitaran hayat dokumen hujung ke hujung—daripada penciptaan dokumen, tandatangan hingga penyimpanan jangka panjang, dan bukannya alat titik tunggal yang hanya menyelesaikan masalah separa.

Pemimpin perniagaan yang berpandangan jauh harus berfikir lebih luas tentang kepentingan strategik teknologi undang-undang. Fasa penerokaan “sama ada untuk menerima pakai” tandatangan digital telah berlalu, dan soalan strategik yang lebih mendesak sekarang ialah “cara menggunakan” dan “melaksanakan melalui seni bina teknologi yang mana”. Kerjasama antara CIO dan penasihat am juga semakin rapat, bukan sahaja menilai fungsi penggunaan alat, tetapi juga memberi tumpuan kepada kesesuaian strategik jangka panjangnya—termasuk kedaulatan data, protokol penyulitan, rangka kerja API terbuka dan kebolehsesuaian aliran kerja.

Sama seperti pengkomputeran awan telah menjadi asas perniagaan moden, teknologi undang-undang, terutamanya tandatangan digital, akan menjadi teras setiap organisasi yang pintar dan boleh skala. Masa depan kontrak, pematuhan dan transaksi komersial sudah pasti digital. Seperti yang ditunjukkan oleh laporan industri 2023, evolusi penggabungan mendalam undang-undang, teknologi dan proses perniagaan ini bukan lagi andaian teori, tetapi berlaku secara besar-besaran.

Jika tandatangan digital hanya dianggap sebagai alat transaksi, nilai sistemik yang semakin meningkat diabaikan. Ia adalah ikatan yang mengekalkan kepercayaan dalam ekonomi digital. Dalam dunia yang menuju ke arah kelajuan, keselamatan dan penambahbaikan, teknologi undang-undang bukan lagi alat pinggiran, tetapi infrastruktur yang kita bina masa depan kita.